|
Văn học cần nói những vấn đề chung, phổ biến cho nhân loại. Nhưng oái oăm chưa, nó lại đòi cái người nói đó là một cá nhân, một bản lĩnh, một sắc thái riêng, không giống ai, chỉ có một bản duy nhất, không lặp lại hai lần. (Nói thế chứ trong văn học, người ta vẫn na ná nhau khối ra đấy!). Hàn Mặc Tử thì không. Anh chỉ có một, thật. Như một Rimbaud của Pháp, một Holderlin của Đức, một Edgar Poe của Mỹ, một Bồ Tùng Linh của Trung Quốc, một Maiakovski (trước cũng như sau Cách mạng tháng Mười) của Liên Xô.
Chúng ta cần có người tả trăng là trăng. Nhưng cũng có người vượt lề thói tập đoàn mà xẻ trăng ra làm hai nửa: Vầng trăng ai xẻ làm đôi (KIỀU), cần truyền thống, lại cũng cần biến dị, cần nói điều chưa ai nói (người ấy không nói thì ta mất đi, nghèo đi cái điều đặc biệt, duy nhất người ấy nói ra).
Hôm nay có một nửa trăng thôi
Một nửa trăng ai cắn vỡ rồi
Ta nhớ mình xa thêm đứt ruột
Không phải ma thuật, kỹ thuật gì của óc đang lạm phát ngôn từ. Lòng có bị cắn đôi, đời có bị tan vỡ, tình có bị đứt đoạn, nghĩa là có một thảm sử gì làm trữ kim, làm bảo đảm, thì mới có thể phát ra các từ kia.
Người Trung Quốc xưa đánh giá thơ nào thâm, nào chân, nào viễn, nào cao, nào tân, nhiều thứ lắm. Tân là mói. Nhưng sau tân, lại còn tân của tân nữa, đó là kỳ (lạ).
Tóc dài ba nghìn trượng
Vì sầu nên hóa dài
(Lý Bạch)
Bốn dây ứa máu tỳ bà
(Tương An)
Và đêm nay hồn anh về ngủ thắt lưng em
(Ca dao H’mông)
… Mái nhà dài như một tiếng chiêng…
… Tóc nàng dài đến nỗi thả ra thì xuống tận đất như một thác nước và che bóng râm như một cây K’nia (Dân ca Tây Nguyên)
Hay khi Nguyễn Du tả ma:
Dấu giày từng bước in rêu rành rành thì đều là kỳ đấy, đều là siêu đấy! Mà nào ta có mất thực đi đâu. Ta được nó một cách khác, ở một nhiệt độ, cường độ khác.
Người châu Âu đẩy cái kỳ đến cùng, và kỳ cùng chủ thì từ yếu tố, nó thành chủ nghĩa. Chủ nghĩa siêu thực còn có tên là romantisme jusqu’au bout(chủ nghĩa lãng mạn đến cùng), rượu trên 100 độ. Thế thì chết. Chúng ta chống chủ nghĩa siêuthực, chống siêu thực ở dạng ấy, ở độ ấy, trương lên thành ngọn cờ tướng chỉ huy ấy. Aragon, Eluard, các vị tổ sư, tướng lĩnh từng phất ngọn cờ ấy, đã vứt nó để trả thành người lính, rồi chủ soái trên thi đàn hiện thực xã hội chủ nghĩa. Nhưng khi đã thành nguyên soái của thi đàn sau này, các ông vân sử dụng các yếu tố siêu thực, sử dụng siêu thực như yếu tố, cho cái hư ảo nó phục vụ hiện thực mình. Và sung mãn hơn lên vì vậy: Chân chân chân, thật thật thật nhưng lại còn đi với ảo ảo ảo nữa, Diệu ơi! Hàn Mặc Tử không phải là nhà thơ siêu thực.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: văn học cách mạng
