|
Đầu cân bên này là tiếng cười ha ha, đầu cân bên kia lại là một cuộc đời bi thảm vào bậc nhất. Giá tiếng cười ấy đắt lắm, nặng đồng cân lắm, chứ đâu phải thứ nhởn nhơ cười, hể hả cười của chúng ta đâu.
Xin dâng này máu đang tươi
Này đây tiếng khóc giọng cười chen nhau.
Ta có chịu nghe tiếng cười đắt giá đó không? Và có không lối ném tiếng khóc kia đi, hắt cái máu kia đi, đủ lọc lấy có tiếng cười (đã vô trùng hóa) rồi đưa vào TUYỂN TẬP. Nhưng nghe tiếng khóc kia, thì ta có bị nhiễm độc gì không? Ngược lại, giữ gìn bịt tai không nghe nó, thì ta có bị thiệt thời gì?
Ồ, mấy chục năm trời đánh nhau với những tên giặc quỷ sứ khổng lồ, lắm lúc ta phải trị lấy ta rồi mới đánh được giặc. Luyện chúng ta từ bùn, từ bùn thành ra sắt thép là vô cùng cần thiết. Nhưng đánh xong giặc rồi, cậu bé Phù Đổng phải nhanh chóng trở lại làm hồn nhiên con trẻ chứ. Thế thì mới đủ sức hóa thành sắt thép kỳ sau. Đó là quy luật ức chế và hưng phấn của Pavlov thôi, chả có gì lạ.
Những năm tháng trọng đại đó, ta cần tỉnh thức nên sợ cả mộng mơ thiếp ngủ. Chỉ chợp mắt một tí thôi, có khi đê vỡ, giặc tràn. Huống nữa là cái đê tư tưởng! Đồng chí Lê Duẩn bảo: “Nhiều người, hai người, một người, cá nhân, lứa đôi, tập thể”.
Những năm ấy, không có tập thể nhiều người thì mất mạng, nên có khi ta cảnh giác lúc chỉ có hai người, lúc trơ trọi một người. Tố Hữu mới viết: “Đêm cuối năm riêng một ngọn đèn” thì đã có nhiều người không muốn có riêng và một ấy. Con người ta thích nó giữa đội-hình-đồng-đội, tập-đoàn, hơn thế, lại là đội-hình-đang-chiến-đấu, và tập-đoàn-đang-sản-xuất. Ta ưa nó ở thế động, hành động, lao động với tất cả ý chí, reo hò, vỗ tay đôm đốp, và ta ngại nó khi tĩnh lặng, khi xúc cảm. Có xúc cảm thì cũng là xúc cảm phấn khải, chứ hay chi cái xúc cảm buồn! Ôi, Tử ơi, thế mà Tử lại cùng cực đau buồn:
Ta trút tình hồn giữa lúc đây
Gió sầu vỗ hạn thổi trong cây
Còn em sao chẳng hay gì cả
Ta không hay, hoặc là không muôn hay, không dám hay. Ta không hay rằng con người gồm các vấn đề xã hội, lịch sử mà ta quan tâm trước tiên là rất đúng, lại còn mỗi con người có một thân phận, một cuộc đời riêng. Marx hơn Karl Jaspers chỉ biết con người trong đau khổ, trong chiến đấu, trong tội lỗi, và đối diện cùng cái chết. Theo ông, đó là các điểm “cục” của kiếp người. Con người, theo ông chỉ dao động thăng trầm giữa yêu thươngvà thù hận. Marx cũng cao hơn Phật, khi Phật chi thấy sinh, lao, bệnh, tử, và dao động thăng trầm bởi tham sân si. Ôi, chết có tiền thì cũng sướng đấy. Bệnh mà thuộc giai cấp quý tộc giàu sang thì cũng khỏi bệnh ngay.
