|
Trước sau Tử vẫn là lãng mạn, dùng nhiều yếu tố hiện thực, dùng nhiều yếu tố siêu thực: đó cũng là điều trước đây cha ông đã dùng. Nhưng chưa có ai dùng đậm đặc như anh, dù đó là Lê Thánh Tông ở Di THẢO, Nguyễn Dữ ở TRUYỀN KỲ MẠN LỤC, Nguyễn Du ở Văn Chiêu hồn hay lúc tả Đạm Tiên. Sau này không biết có ai thừa kế anh không? Cho nên nhìn trước nhìn sau, anh vẫn là của hiếm ở đất nước luôn luôn cần tình thức nên hóa ra quá tình táo là đất nước mình.
Trên thế giới thì lại khác, cần chống lại với cái không khí duy lý đến cùng, duy lý đến cùn, duy lý quá quắt của thời đại máy móc, kỹ thuật, biểu đồ, thống kê, công thức này. Các nhà văn châu Âu hiện nay rất mê chủ nghĩa hiện thực kỳ ảo của châu Mỹ la-tinh, trong đó các yếu tố kỳ, hư ảo, ma quái, huyền thoại, siêu thực đã được phát huy để nuôi hiện thực. Asturias, Carpentier, Marquez đã được đánh giá cao và hâm mộ ở Liên Xô. Tử trong thời gian chúng tôi ở gần chỉ thấy anh nói về Baudelaừe, chớ Lautréamont, Gérard de Nerval anh cững ít nói đến, nói chi là Breton. Anh có biết hay không chủ nghĩa siôu thực? Chắc là không. Giờ bảo anh có xa gần với cái họ hàng dầy biến động, thích biến dị, luôn biến hóa đó, có khi anh giận cũng nên! Anh chỉ nói:
Một mai tôi chết bên khe Ngọc Tuyền
Bây giờ tôi dại tôi điên
Chắp taỵ tôi lạy cả miền không gian.
Hay:
Tôi điên tôi nói như người dại
Van lạy không gian xóa những ngày.
Và anh giải thích vì đâu mà điên, bởi đâu mà dại: “nghĩa là tôi yếu đuối quá. Tôi bị cám dỗ. Tôi phản lại tất cả những gì mà lòng tôi, máu tôi, hồn tôi đều hết sức giữ bí mật. Và nghĩa là tôi đã mất trí, tôi phứt điên. Nàng đánh tôi đau quá. Tôi bật ra tiếng khóc, tiếng gào, tiếng rú”.
Càng chứng tỏ là siêu thực của anh không phải từ sách vở ra, từ châu Âu đến, mà từ thảm kịch của anh mà ra. “Nàng” ở đây không phải là cô con gái nào đâu! Nàng đau thương đấy. Tử thường đọc Baudelaire:
Sois sage, oh ma douleur et tiens – toi plus tranquylle! (Hđy ngoan, hỡi em đau thương và em đứng yên nào!)
Tử bảo anh khóc, anh gào, anh rú. Tử quên mất (và chúng ta cũng quên theo) là anh cười nữa chứ:
Ha ha! Ta đuổi theo trăng
Ta đuổi theo trăng
Trăng rơi lả tả ngả trên cành vàng.
Hoặc:
Hôm nay vui quá, anh Phùng ơi!
Cười nói làm sao cho hả hơi?
Mà cười được thế là không điên đâu, chả dại chút nào! Anh chả thèm làm nhà thơ của sự chết, của Hư vô, như những người viện Heidegger, viện Jaspers, rồi dán cho anh nhãn hiệu có dấu âm, có hoi âm ấy.
Đọc thêm tại: http://nhavanvacuocsong.blogspot.com/2015/07/han-mac-tu-khong-phai-la-nha-tho-sieu.html
Từ khóa tìm kiếm nhiều: văn học hiện thực Việt Nam
