|
Nhờ ánh sáng mặt trời chói qua tim, hay tim hóa mặt trời ấy, nhà thơ rất nhạc ấy lại có con mắt họa sĩ, con mắt Voyant ở đâu cũng thấy sắc màu, hóa thân cho cái mình nhìn:
Vườn hồng ngớt gió mưa qua
Cờ hoa đỏ nắng, mái nhà vàng sao…
… Hố bom đỏ mắt, trắng đèo bông lau
Cây khô chết chẳng nghiêng đầu
Nghìn tay than cháy rạch màu trời xanh…
… Đầu non cỏ lục mặt trời vừa lên
Da trời xanh ngắt thần tiên
Đỏ au đường lớn mang tên Bác Hồ
Trường Sơn mây núi lô xô
Quân đi sóng lượn nhấp nhô bụi hồng
Cờ hoa đỏ nắng, mái nhà vàng sao…
… Hố bom đỏ mắt, trắng đèo bông lau
Cây khô chết chẳng nghiêng đầu
Nghìn tay than cháy rạch màu trời xanh…
… Đầu non cỏ lục mặt trời vừa lên
Da trời xanh ngắt thần tiên
Đỏ au đường lớn mang tên Bác Hồ
Trường Sơn mây núi lô xô
Quân đi sóng lượn nhấp nhô bụi hồng
Có lần tôi hỏi Tố Hữu là anh có cố ý cho câu Mường Thanh Hồng Cúm, Him Lam có màu thanh và hồng không? Anh ngớ ra! Cố nhiên là Tố Hữu không cố ý, nếu cố ý thì còn gì là Tố Hữu. Có thể ‘Tố Hữu ý thức” chỉ nghĩ ra màu trắng, màu vàng trong:
Hoa mơ lại trắng, đồi cam lại vàng.
Nhưng một Tố Hữu khác, tiềm thức đã mù mờ, thay anh chọn các từ có màu thanh, hồng, lam đó. Trong thơ ăn nhau là ai có con người thứ hai, cái hậu phương đầy tiềm lực dự trữ bí ẩn này. Để kiểm tra lại bài toán, ta xem Tố Hữu yêu ngày như thế, có tả đêm không? Có. Nhưng cũng như không, bao giờ đêm của anh cũng kèm theo một cái gì phủ định nó:
Hoa mơ lại trắng, đồi cam lại vàng.
Nhưng một Tố Hữu khác, tiềm thức đã mù mờ, thay anh chọn các từ có màu thanh, hồng, lam đó. Trong thơ ăn nhau là ai có con người thứ hai, cái hậu phương đầy tiềm lực dự trữ bí ẩn này. Để kiểm tra lại bài toán, ta xem Tố Hữu yêu ngày như thế, có tả đêm không? Có. Nhưng cũng như không, bao giờ đêm của anh cũng kèm theo một cái gì phủ định nó:
Những đêm hè
Tiếng chổi tre
Xao xác
Tiếng chổi tre
Xao xác
Thế là đêm hóa ngày rồi. Đêm anh thường xuyên có lửa:
êm nay trên sàn
Bập bùng ngọn lửa
Hoặc:
Má già trong túp lều tranh
Ngồi bên bếp lứa đun cành củi khô
Bập bùng ngọn lửa
Hoặc:
Má già trong túp lều tranh
Ngồi bên bếp lứa đun cành củi khô
Cho đến “Bà bú không ngủ, bà nằm” thì bà cũng có “ổ chiếu lửa rơm” và “con gà gáy sáng đầu thôn” chờ đấy.
Và khi không đèn, không lửa gì:
Và khi không đèn, không lửa gì:
Xe đi trong đêm tối
Có mắt ta làm đèn
Có mắt ta làm đèn
Ở hai đoạn thơ đầu ta trích để mổ xẻ, đều thấy Tố Hữu nhắc đến chim (rộn tiếng chim, con chim nào nhảy nhót trong tóc). Chùn của Tố Hữu có nhiều, ríu rít, rúc rích, hót, gáy, nào là sẻ, bồ câu, tu hú, gà, chiền chiên, sếu, giang, cà lơi, cò, nhất là cò, những bóng cò bay sớm sớm chiều chiều, nhưng toàn là chim của ánh sáng mặt trời. Cú, vạc ban đêm hay con quạ có màu đêm vắng lắm. Tố Hữu không quan tâm lắm về phía bóng tối, siêu hình mà anh buộc lòng anh với mọi người chớ không phải với “phía bên kia” của họ. Làm cách mạng, giáp trận, đương đầu cùng cái chết, có lần anh đã tả:
Liệm thân tàn bằng một mảnh chiếu con
Rồi chôn xương rục thối dưới chân cồn
Hay phơi xác cho một bầy quạ rỉa
Rồi chôn xương rục thối dưới chân cồn
Hay phơi xác cho một bầy quạ rỉa
Con quạ này bay qua không trở lại. vấn đề siêu hình tì trên cồn, anh lôi nó xuống ruộng cày. Và anh không thối rữa chết rữa mà ngủ ngon lành:
Vui vẻ chết như cày xong thửa ruộn
Lòng khỏe nhẹ anh dân quê sung sướng
Ngả mình trên liếp cỏ ngủ ngon lành
Lòng khỏe nhẹ anh dân quê sung sướng
Ngả mình trên liếp cỏ ngủ ngon lành
Lượm đã chết kiểu ấy:
Cháu nằm trên lúa
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng
Tay nắm chặt bông
Lúa thơm mùi sữa
Hồn bay giữa đồng
Trỗi cũng hy sinh như vậy. Pháp trường này không ó lúa nhưng có cỏ, có rau của cuộc đời vĩnh viễn tươi xanh:
Cỏ trong vườn mát dưới chăn anh Đời vẫn tươi màu lá rau xanh
Bà Má Hậu Giang thi máu vọt lên trời giữa “nước non muôn quý ngàn yêu”.
Với Bác, Tố Hữu càng không nghĩ đến cái chết. Bác
Cỏ trong vườn mát dưới chăn anh Đời vẫn tươi màu lá rau xanh
Bà Má Hậu Giang thi máu vọt lên trời giữa “nước non muôn quý ngàn yêu”.
Với Bác, Tố Hữu càng không nghĩ đến cái chết. Bác
“Vào cuộc trường sinh, nhẹ cánh bay
Thôi để Người yên giấc ngủ say”
Chúng ta cũng thấy như thế.
Thôi để Người yên giấc ngủ say”
Chúng ta cũng thấy như thế.
