|
Đọc các chi tiết bà má Năm Căn định gỏi mắm tép ra cho Cụ Hồ, gỏi cây đước miền Nam ra trồng giữa hồ Hoàn Kiếm. Ta hiểu giải phóng được miền Nam, chính là nhờ tấm lòng hướng về Trung ương, hướng về miền Bắc của nửa nước phía trong này. Những trang viết về Hà Nội, về Nguyễn Huy Tưởng và các nhà văn miền Bắc chăm lo cho các cây bút miền Nam làm ta hiểu tình cảm thống nhất Bắc Nam chính là dòng máu đỏ nhất, nồng nhất của dân tộc những ngày ấy, bây giờ và mãi mãi.
Là một nhà văn miền Bắc, từng ở miền Bắc, tôi rất quý trọng Đoàn Giỏi, cũng như Anh Đức đã có nhiều trang như vậy về nơi từng chứng kiến một quãng đời văn học của mình. Đọc Đoàn Giỏi mà như đọc lại lịch sử biên niên những năm tháng ấy. Anh chỉ nói quá trình của anh mà thành ra ghi lại hành trình của dân tộc. Đâu phải chỉ vì chúng ta ghi tháng ngày dưới các bài ta viết.
Những ai đã “bay theo đường dân tộc đang bay” đều nhận được phần thưởng một công hai việc này. Dân tộc ta đã về đến đích. Và cùng với các nhà văn Nam Bộ khác, anh cũng đã về đến đích, đứng trên mảnh đất quê hương, mang theo cả tác phẩm mình.
Ngày nào tập kết ra Bắc, mái tóc các anh còn xanh, mà nay về đến quê nhà, mái đầu đã hoa râm, chớm bạc. Nhưng hề chi điều đó, anh Giỏi! Đêm qua tôi đọc lại lần nữa Chuyến xe thổ mộ cuối năm của anh, Tiếng gọi ngàn của anh, viết sau ngày giải phóng. So nó với những trang anh viết thuở ban đầu. Qua bao nhiêu năm vất vả, dễ mà chúng ta dẫm chân tại chỗ, cùn đi lắm chứ! Mừng cho anh, là trong các trang về sau, có sự ngân vang, âm vang của nội tâm nó làm cho tác phẩm động đến số phận, có bề sâu.
Nếu văn anh những năm đầu làm tôi chú ý đến cái vạm vỡ, cuồn cuộn bên ngoài thì Tiếng gọi ngàn lại khiến tôi yêu vì cái bề sâu, bề sâu âm ỉ đó. Hình như anh có viết thư cho tôi lúc ấy, e ngại vì có xì xầm, lườm nguýt đây đó vì cái ngân vang, âm ỉ đó. Ối, cái quái gì mà người ta không xầm xì, lấm lét! Nhưng quả là văn học, và mỗi chúng ta phải bước vào một thời kỳ mới, ở đó sự xúc cảm của ta, tư duy ta, bộ não và cách dòm ngó của ta đừng né tránh các vấn đề, nhất là đừng né tránh nội tâm mình.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: văn học hiện thực
