|
Mỗi khi nghĩ về thơ, về văn học, tôi hay nhớ những ý của giáo sư di truyền học Youri Rytchov, giám đốc một viện di truyền lớn ở Liên Xô. Giáo sư nói đến thuyết đa hình (polymorphisme) đảm bảo cho nhân loại tồn tại. Trong toàn lịch sử loài người không có lấy hai mẫu người hoàn toàn in đúng nhau, kể cả sinh đôi. Nếu về phương diện di truyền điều ấy xảy ra nghĩa là nhân loại giống nhau, không đa dạng, đa hình thì nhân loại bị tiêu diệt. Khi bàn về thơ cũng vậy. Lẽ ra hỏi người ấy hơn hay kém người khác thế nào, ta nên hỏi: người ấy hình dạng hình dong khác người khác thế nào, người ấy là ai? Chính cái khác đó, ai đó góp vào sự phong phú đa dạng và cả sự tồn tại của văn học. Tố Hứu là ai? Anh có gì khác các nhà thơ khác…
50 năm nay, hàng trăm bài báo và cả những tập sách riêng viết về anh rồi. Tôi cũng chỉ lặp lại những gì người khác nói. Nhưng tôi thử dùng một cách khác. Các bạn đã tổng kết, tổng hợp, khái quát về anh. Tôi thử phân tích. Các bạn đã nhìn toàn bộ, đời, tác phẩm, lý luận, tôi vào vài tế bào thơ. Các bạn nói chuyện lý lịch tác giả, ảnh hưởng tác giả trong quần chúng v.v… những chuyện ngoài văn. Tôi thử bó lại trong văn, vào các yếu tố làm ra nó. Các bạn bình Tố Hữu, ở đây tôi để Tố Hữu tự chứng minh mình. Rồi chúng ta cũng gặp nhau thôi. Nhưng hãy thử tìm một cách khác:
Tứ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lý chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá
Rất đậm hương và rộn tiếng chim…
Mặt trời chân lý chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá
Rất đậm hương và rộn tiếng chim…
… Tôi buộc lòng tôi với mọi người Tất cả Tố Hữu, thi pháp, tuyên ngôn, những yếu tố làm ra anh có thể tìm trong tế bào này. Anh là nhà thơ “của vạn nhà”, buộc lòng mình cùng nhân loại. Có phải vì lẽ ấy mà anh làm rất nhiều thơ về người, thơ anh có nhân vật như tiểu thuyết, hơn thế, anh còn làm thơ kể chuyện, vì đã yêu người thì không phải chỉ yêu có tâm hồn, tâm lòng, mà yêu cả chuyện người (Lượm, Mẹ Tơm, Anh Trỗi, Morisson… các em bé, các bà mẹ..) Anh là nhà thơ phục vụ chân lý, sử dụng trí tuệ. Có phải vì vậy mà thơ anh nhiều lúc dùng dạng châm ngôn:
Đã vay dòng máu thơm thiên cổ
Phải trả ta cho mạch giống nòi
Ta vì ba chục triệu người
Cứng vì ba ngàn triệu trên đời
Phải trả ta cho mạch giống nòi
Ta vì ba chục triệu người
Cứng vì ba ngàn triệu trên đời
