|
Anh Xuân Diệu có một bài thơ về Bà má Năm Căn tặng anh Đoàn Giỏi. Chỉ vì chưa đến Năm Căn bao giờ, nhưng nhờ đọc bài Cây đước Cà Mau của anh Giỏi nói về bà má, anh Xuân Diệu liền viết được bài thơ xúc động kia. Những người làm thơ chúng tôi hay chịu ơn các nhà viết văn xuôi, làm báo, các nhạc sĩ, họa sĩ, các nhà khoa học, các triết gia… như vậy.
Họ gợi ý, gợi tứ cho mình. Kiểu mình xem người ta múa kiếm mà mình phóng tay viết chữ phượng múa rồng bay, mình xem thư pháp, kiếm pháp của thiên hạ, mà mình làm thơ khá. Luật mô phỏng. Luật domino. Ở đây còn hơn thế. Tôi chắc anh Giỏi đã cung cấp cho anh Xuân Diệu thẳng thừng trực tiếp hơn: chất liệu và xúc cảm. Tôi dám nói thế, vì hồi đó đọc văn anh Giỏi, tôi rất xúc động trước các chất liệu miền Nam của anh. Hồi đó, hồi đó… là hồi nào? Chao ôi, ba chục năm trời rồi, nhanh thật.
Đất nước vừa làm xong Điện Biên, đuổi xong giặc Pháp, vừa lập lại hòa bình, và cò một nửa Tổ quốc là miền Bắc sống trong độc lập tự do.Các nhà văn miền Nam tập kết ra đó. Và sông núi, cây cỏ, chim muông, nhân vật, thời tiết, ngôn ngữ miền Nam theo họ mà vào kho tàng văn chương của cả nước. Bà má, cây đước, mảnh đất Năm Căn vào tâm hồn và vào thơ anh Xuân Diệu, vào trong tâm trí của mỗi người trong đó có tôi. Nhờ có anh Hoàng Tố Nguyên, tôi biết Gò Me, biết Đám lá tối trời, tôi biết An Phú Dông là nhờ Xuân Miễn, lại nhờ Nguyên Ngọc Tấn sau này là Nguyễn Thi mà… nhưng thôi các chuyện ấy dành cho các nhà làm văn học sử tính sau.
Chỉ có một điều tôi xin nói tắt qua đây, nhờ có Phi Vân, mà tôi biết được mảng sống cũ của Nam Bộ rất là đặc sắc. Phi Vân – tác giả Trao thân con khi mốc, Đồng quê có in ở TỔNG TẬP VĂN HỌC VIỆT NAM – thế nhưng chả được mấy nhà phê bình nhắc đến. Anh Đức mách cho, tôi tìm đọc. Theo tôi đó là một- Nam Cao, một Ngô Tất Tố miền Nam, có những chất liệu rất miền Nam, bút pháp rất miền Nam, tài liệu và đề tài đều lấy thẳng từ đất đai, truyền thống ở đây ra, chứ không phải từ văn hóa Tây – Tàu nào, thích lắm.
Chất liệu là một điều rất quan trọng. Lần ông bà Marquez đến thành phố Hồ Chí Minh, tôi có ca ngọi bút pháp TRĂM NĂM CÔ ĐƠN của ông. Ông khiêm tốn “Nhờ chất liệu châu Mỹ la-tinh đấy. Chất liệu này làm giàu không những cho các nhà viết tiểu thuyết như tôi mà cho các họa sĩ, các nhà thơ nữa”, cố nhiên là “như vậy mà cũng không là như vậy”. Nhưng cứ nhìn qua họa của Siquéros, thơ của Pablo Néruda, của Octaye Paz, nói chi đến tiểu thuyết của Carpentier, của Asturias thì Marquez không nói sai đâu.
